İdrar Yolu Enfeksiyonları

Sağlık Konularımız
İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARI NEDEN BU KADAR SIK?
İdrar yolu enfeksiyonları özellikle ileri yaşlarda giderek artan önemli bir sağlık sorunu haline gelmektedir.  Her beş kadından biri hayatının herhangi bir döneminde idrar yolu enfeksiyonuna (İYE) yakalanır.  Bu kadınların dörtte biri 18 ay içinde yeni bir İYE atağı geçirir.  Ayrıca 65 yaşı geçmiş erkeklerin yaklaşık %10’unda idrarda bakteri görülmesi mevcuttur.  İleri yaşla ve eşlik eden sağlık sorunlarıyla birlikte idrar yolu enfeksiyonlarının riski artmaktadır. 

İdrar yolu enfeksiyonlarının birçoğuna bağırsak florasından kaynaklanan ve lenfatik yolla idrar yoluna geçen patojenler neden olmaktadır.  Ayrıca bakterilerin bir kısmı hematojen –kan- yolu ile ve ya kadınlarda sık görülen üretral yolla (mesaneden idrarı dışarı ileten tüp) bulaşabilirler.  Dışkı ile  bulaşma da sık görülmektedir.  

İdrar yolu enfeksiyonları genel olarak iki bölüme ayrılırlar.  Böbreklerin ve böbrekler ile mesane arasındaki bağlantıyı sağlayan üreterin enfeksiyonları üst; mesane ve mesanenin dışa açımını sağlayan üretranın enfeksiyonu ise alt idrar yolu enfeksiyonları olarak adlandırılır.  Alt idrar yollarının enfeksiyonu daha sık görülür.

ALT İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARI
Eğer tek şikayet idrar yaparken yanma hissi ise muhtemelen sorun ürethranın enfeksiyonudur.  Buna “üretrit” adı verilir.  Başta bel soğukluğu olmak üzere genelde cinsel yolla bulaşan mikroorganizmalar bu tablodan sorumludur.  Cerrahi girişimler, sonda takılması, kullanılan vajinal krem, kayganlaştırıcı gibi maddelere karşı gelişen alerjik durumlar üretrite neden olabilir.
Eğer mikroorganizmalar yukarıya doğru tırmanmaya devam eder ise mesane de olaya katılır ve tablo sistite döner. Sistit mesane iltihabıdır ve en sık görülen idrar yolu enfeksiyonudur.  Tekrarlama eğilimindedir.  Üretrit ve sistit çoğu zaman bir arada görülür.

ÜST İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARI
Tedavi edilmeyen alt idrar yolu enfeksiyonları mesaneden daha yukarılara doğru ilerleyebilir.  Böbreklerin de olaya katılması ile tablo “pyelonefrit” adını alır.  Bu durum acil tıbbi müdahale gerektiren ciddi bir durumdur.   Şikayetler çok daha şiddetlidir ve kasık ağrısının yanı sıra yan ağrıları da görülür.  Sistit belirtilerine ek olarak ateş, titreme, bulantı ve kusma ortaya çıkar.  Müdahale edilmez ise durum kronikleşebilir ve böbrek hasarı hatta böbrek yetmezliği ile sonlanabilir.

İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARININ BELİRTİLERİ
İdrar yolu enfeksiyonları hafif ve kolay tedavi edilebilen hastalıklar olmasına rağmen, ihmal edildiğinde böbreklere kadar uzanabilir ve kalıcı hasarlar bırakabilir. İdrar yolu enfeksiyonu geçirmiş olan kişiler bunun oldukça ağrılı bir durum olduğunu bilirler. Aniden gelen idrar hissi kişiyi gece yataktan kaldıracak kadar kuvvetli olabilir.  Apar topar tuvalete gidildiğinde sadece birkaç damla idrar yapmak bu esnada da şiddetli yanma hissetmek hiç de hoş olmayan bir durumdur.  İdrarda kan görülmesi de çoğu zaman kişiyi oldukça endişelendirir.  İdrarın koyu, bulanık ve kötü kokulu olması kişinin moralini oldukça bozar.  Kişiyi korkutan bu tür belirtiler eğer tedavi edilmez ise enfeksiyonun böbreklere kadar yayılmasına ve kalıcı, hatta hayatı tehdit edici komplikasyonlara neden olabilir.  İleri yaşlılarda idrar yolu enfeksiyonları, idrarda bakteri dahi olsa, idrar yolu belirtisi vermez.  Bu durum yanlış veya geç tanıya neden olur.  Özellikle altta yatan yapısal idrar yolu sorunları veya diyabet gibi sistemik sorunu olan yaşlılarda idrar yolu enfeksiyonları böbrek yetmezliğine kadar uzanan ciddi problemlere neden olabilirler. 

Sık görülen belirtiler:
  • Sık ve az miktarda idrara çıkma
  • İdrar yaparken yanma
  • Kasık ağrısı
  • Kötü kokulu idrar
  • Bulanık idrar
  • Kanlı idrar
  • Ateş
  • Böğür ağrısı
İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARI: TANI
İdrar yolu enfeksiyonlarının tanısı oldukça kolaydır. Yapılan bir idrar tetkiki ve idrar kültürü çoğu zaman tanı için yeterli olur.  İdrar tahlilinde lökosit ve bakteri görülmesi tipiktir.  Burada dikkat edilmesi gereken nokta idrar örneği verirken idrarın herhangi bir yere değip kirlenmesini engellemektir.  Bu amaçla ürethra  çevresi temiz bir gazlı bez ile silinir, idrar yapmaya başladıktan sonra ilk gelen idrar boşa akıtıldıktan sonra bir miktarı idrar kabına yapılır.  Buna “orta akım idrar örneği” denir.  Kültür ve antibiyogram yapılmasındaki amaç ise enfeksiyonun hangi tür bakteri tarafından yapıldığının ve bu bakteriye karşı hangi antibiyotiklerin etkili hangilerinin etkisiz olduğunun ayırt edilmesidir.  Bu sayede gereksiz ve etkisiz antibiyotik kullanımının önüne geçilir.  Sık tekrarlayan veya tedaviye dirençli olan enfeksiyonlarda altta yatan ek bir patolojinin saptanması amacı ile idrar akımı ölçüm testleri (sistometri), sistoskopi (ışıklı bir boru ile mesanenin incelenmesi) ve IVP (ilaçlı böbrek filmi) gibi tetkikler yapılabilir.

İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARININ TEDAVİSİ
Alt idrar yolu enfeksiyonu vakalarının yaklaşık %80’i antibiyotik tedavisine yanıt verir.  Bu amaçla pek çok değişik gruptan antibiyotik kullanılabilir.  Bol sıvı alımı mekanik temizlik yaparak tedavinin etkinliğini arttırır.  Kasık bölgesine uygulanacak sıcak kompresler de idrar yaparken duyulan yanma hissini azaltır.
Üst idrar yolu enfeksiyonlarında ise hastaneye yatarak damardan antibiyotik tedavisi gerekli olabilir.  Tekrarlayan enfeksiyonlarda altta yatan nedeni düzeltmek için  ameliyat gerekli olabilir.
 
İDRAR YOLU ENFEKSİYONUNU TAKLİT EDEN DURUMLAR

Sık idrar çıkma olası nedenleri:
  • Sıvı alımının fazla olması
  • Alkol alımı
  • Kafein içeren çay,kahve gibi içecekler
  • Stres
  • Gebelikte görülen fiziksel değişiklikler
  • Mesaneye bası yapan kitleler
Ağrılı idrar yapma olası nedenleri:
  • Vajinal enfeksiyonlar
  • Aktif genital herpes ya da cinsel yolla bulaşabilen enfeksiyonlar
  • Kimyasal irritasyon (dar pantolonlar, sentetik çamaşırlar, sprey veya pudralar)
  • Geçirilmiş operasyonlar
  • Sonda takılması